تاریخ ترکان باستان
برای بلاهت و بیسوادی پان ترکیست ها همین کافی است که تاریخ بلند و پرآوازه ترکان باستان و قلمرو و گستره جغرافیای حضور ترکان که از شرق تا تنگه برینگ و از غرب تا کوه های اورال و دریای سیاه امتداد دارد، و از کوه های تیانشان چین تا اقیانوس منجمد شمالی را در بر می گیرد، در حد بخش کوچکی از یک آذربایجان و ترکیه ناچیز تنزل می بخشند!
و همین طور ایرانشهری های باستان پرست با دستبرد به تمامی متون تاریخی، دست به تحریف تاریخ اسلامی و پارسی سازی شاکله و بن واژه های کهن تاریخی (خصوصا در ویکی پدیا) می زنند. به جد تمام درهای این وبگاه به روی این بیماران بسته است.
امپراتوری صفوی
امپراتوری صفوی یکی از تأثیرگذارترین سلسلههای تاریخ ایران است که با پیروزی شاه اسماعیل یکم در نبرد شروور و فتح تبریز در سال ۱۵۰۱ میلادی آغاز شد. این دوره با رسمیت یافتن مذهب شیعه دوازده امامی، برای نخستین بار پس از حمله اعراب، هویت مستقل سیاسی و مذهبی ایران را شکل داد. صفویان با ایجاد نظام اداری منسجم، ارتش دائمی قزلباش، و روابط گسترده با قدرتهای اروپایی، ایران را به یکی از سه امپراتوری بزرگ جهان در کنار عثمانی و گورکانیان تبدیل کردند. این دوره شاهد اوج شکوفایی هنر، معماری، و تمدن اسلامی بود. عصر طلایی صفویه در زمان شاه عباس یکم با تبدیل اصفهان به پایتخت و ساخت بناهای باشکوه رقم خورد. در نهایت، این امپراتوری در پی ضعف حکومت مرکزی، تخدیر تصوف و شورش افغانها و حمله محمود افغان در سال ۱۷۲۲ رو به زوال نهاد و با به قدرت رسیدن نادرشاه افشار در ۱۷۳۶ به پایان رسید.
ادامه مطلب ...امپراتوری عثمانی
سلیمان اولین رهبر معروف قبیله قایی از تیره اوغوزهای ترک زبان بود. در سال 1227 میلادی رهبری قبیله به ارطغرل رسید. در دوران ارطغرل اندک اندک قبیله عثمانی تبدیل به یک وزنه قدرت در بین قبایل حکومت سلجوقیان شد. در آن سال ها جنگ های صلیبی به اوج خود رسیده بود و سلطان علاالدین کیقباد سلجوقی به پاس خدمات ارطغرل حکومت دو شهر طومانیچ و سوگوت واقع در نواحی غربی ترکیه امروزی را به او بخشید. در دوران رهبری او قبیله اش از یک قوم صحرانشین تبدیل به مردمی یکجا نشین شدند. ارطغرل در سال 1280 میلادی درگذشت و هدایت قوم به عثمان اول رسید. کسی که نامش تبدیل به اسم اصلی امپراتوری 600 ساله عثمانی ها شد.
هرچند بنیان حکومت عثمانی و هسته اصلی ارتش «ینیچری» در سال ۱۳۶۳ میلادی در خانقاه بکتاشیه علوی ها تشکیل شد، اما سلطان بایزید دوم برای مهار نفوذ تشیع، با احیای خانقاهها و مراقد اهلسنت پایگاه مذهبی خود را تقویت کرد و در دوره سلطان سلیم اول، همزمان با جنگ چالدران (۱۵۱۴م)، فشارها بر علویان در دولت عثمانی به اوج خود رسید و با فتوای شیخالاسلام کمال پاشا هزاران علوی قزلباش، تکفیر و با اتهام رافضی و زندیق قتلعام شدند.
آل اخشید و ممالیک مصر
آل اِخْشید یا اخشیدیان، سلسلهای تُرکتبار از فرمانروایان فرغانه بودند که در میان سالهای ۳۲۳-۳۵۸ قمری/۹۳۵-۹۶۹ میلادی به تفاریق بر مصر و شام فرمان راندند.
جف اولین فرد از این خاندان بود که در زمان خلافت معتصم (۱۹۷–۲۲۷ ه.ق) وارد دستگاه حکومتی عباسیان شد. چون آوازهٔ دلاوریهای ترکان ماوراءالنهر، سمرقند و فرغانه به گوش معتصم رسید، تلاش کرد تا سپاهی نیرومند متشکل از ترکان این سرزمینها به وجود آورد. این سپاهیان نظامی در شهر بغداد موجب سلب آرامش مردم میشدند به همین خاطر اهالی بغداد شکایت به پیش معتصم بردند و معتصم که توان مقابله با این سپاهیان ترک را نداشت مرکز خلافت را از سامراء به بغداد منتقل کرد.
امپراتوری گورکانی (بابریان)
امپراتوری گورکانی: این پادشاهی از حاشیه بیرونی حوضه رود سند در غرب، افغانستان شمالی در شمال غرب، و کشمیر در شمال، تا سرزمینهای مرتفع آسام امروزی و بنگلادش در شرق، و سرزمینهای مرتفع فلات دکن در هند جنوبی گسترده شده بود.
ظهیرالدّین محمّد بابر (پادشاه غازی گورکانی ۱۵۳۰ میلادی/ ۸۸۸ – ۹۳۷ ه.ق) بنیانگذار امپراتوری گورکانی هند بود که آخرین امپراتوری از دوران طلایی اسلامی، با گرایش به مذهب تشیع بهشمار میآید. بابر از طرف پدری پنجمین پشت از نوادگان امیر تیمور و از ترکان جغتایی بود.
بابر (از ریشه ترکی به معنای ببر) دیوان شعر و زندگینامه تاریخی و سیاسی خود را با عنوان بابرنامه به زبان ترکی جغتایی نوشت. بابرنامه یکی از بهترین نمونههای نثر جغتایی، و از شیواترین آثار منثور زبان ترکی است. این کتاب در زمان نوهاش، اکبر شاه به فارسی ترجمه شد.
امپراتوری تیمور
پس از انقراض خلافت عباسی توسط هلاکوخان و حمایت ایلخانان ظهور عقاید ترکیبی از تصوف و تشیع، پیش از حمله تیمور آغاز شده بود: سربداران در غرب خراسان به مرکزیت سبزوار، سادات مرعشیان در آمل و ساری و سادات کیا در گیلان.
تیمور بیش از همه سلاطین وقت مورد هجمه و اتهام مستشرقین و تاریخ نگاری سنی متعصب قرار گرفته است. او را بی رحم، خون ریز و با عنوان تیمور لنگ مورد تحقیر قرار داده اند. چرا که در گستره تاریخ خلافت تسنن، تیمور و خاندانش در مدار گرایش به تشیع قرار دارند. به نقل از ابن خلدون: شاه تیمور، یکی از بزرگترین و تواناترین شاهان ایشان است. برخی او را عارف مشرب، و برخی دیگر او را رافضی میدانند، زیرا او برای خاندان علی برتری قائل است.
تیمور قلمرویی گسترده و دولتی قدرتمند ایجاد کرد و سرزمین ماوراءالنهر را به اهمیتی رساند که تا آن زمان هیچگاه بدان پایه نرسیده بود. او مرزهای خود را نخست در سرتاسر آسیای میانه و سپس سراسر ماوراءالنهر و خراسان، ایران و بخشهایی از امپراتوری عثمانی و هندوستان گسترش داد.
امپراتوری اردوی زرین
آلتین اردو (اردوی زرین) یا خاقانات قپچاق که خود را اولوغ اولوس (در ترکی به معنی ایالت بزرگ) مینامیدند، بخشی از امپراتوری مغول بود که جانشینان جوچی پسر بزرگ چنگیز خان بر آن حکمرانی میکردند.
قلمرو اردوی زرّین در اوج خود شامل بیشتر اروپای شرقی، از دریاچهٔ خوارزم تا کرانههای شرقی رود دنیپر (در اوکراین امروزی) و از شرق تا بخش جنوب غربی سیبری گسترده بود. در جنوب، مرزهای اردوی زرّین به دریای سیاه، کوههای قفقاز، و قلمروی ایلخانیان محدود میشد.
این حکومت از نیمهٔ دوم سدهٔ ۷ه.ق/۱۳م تا نیمهٔ ۹ه.ق/۱۵م دوام داشت و بعد به دولتهای کوچکتری تقسیم شد. امپراتوری اردوی زرین دولتی ترکی-مغولی بود. خانهای حاکم بر اردوی زرین نخست پیرو آیین شمنباوری بودند اما بعدها به دین اسلام گرایش یافتند و مسلمان شدند.
امپراتوری خوارزمشاهیان
خوارزمشاهیان، یک امپراتوری تُرک تبار بود که از ۱۰۷۷ تا ۱۲۳۱ میلادی؛ به مدت 154 سال بر ایران و آسیای میانه حاکم بود. خوارزم یا خیوه سرزمینی کهن در ازبکستان و ترکمنستان امروزی است که در دلتای رود جیحون (مرز تاریخی هپتالیان، هونها و توران با ایران) و در کنار دریاچه آرال واقع شده است. هر چند خوارزم در دوره کشمکش اساطیری گاه به توران (بخش کاث) تعلق داشته و گاه به ایران (بخش ارگنج).
در سال ۴۰۸ قمری / ۱۰۱۷ میلادی سلطان محمود غزنوی سپاهی به خوارزم روانه کرد؛ پس از تصرف آن همراه غلامان بسیاری که به اسارت گرفتهبود به غزنین بازگشت؛ سلطان اداره خوارزم را به یکی از سپهسالاران خود، به نام ابو سعید آلتونتاش سپرد و وی لقب خوارزمشاه یافت. آلتونتاش و پسرانش تا سال ۴۳۲ قمری / ۱۰۴۰ میلادی سلسله کوتاه مدت خوارزمشاهی را تشکیل دادند.
امپراتوری سلجوقیان
قبایل ترک در ناحیه همگرایی و خویشاوند و در قلمرو وسیعی از تنگه برینگ، استپ های سیبری تا حوزه غرب رودخانه لیائو- منچوری، و از کوه های اورال آلتایی تا استپ های پونتیک خزر و دریای سیاه گسترده بودند.
گسترش اصلی ترکان از آسیای مرکزی به خاورمیانه و اروپا در میان سدههای ۶ و ۱۱ میلادی اتفاق افتاد: اما پیش از این در ۳۷۰ میلادی توسط قبایل هون (خیون یا هپتالیان) و ترکان خزر و بلغارها در سده های چهارم و پنجم میلادی با هویت ترک آغاز شده بود. قبایل نیاترک (به انگلیسی Proto-Turkic) ریشهٔ تاریخیشان به قسمت شرقی منطقهٔ آسیای میانه، منطقهٔ شینجیانگ چین، سیبری و منچوری داخلی بازمیگشت.
امپراتوری غزنویان
ترکهای اوغوز یا غُزبه خط اورخون: ترکی میانه: ٱغُز بخشی از اقوام تُرک هستند که به شاخه اوغوز از خانواده زبانهای ترکی صحبت میکنند. سنگنبشته اورخون که تُرکمانان اولیه را توصیف میکند، احتمالاً به اغوز اشاره دارد و اویغور ممکن است تصحیف شده اوغور باشد. دولت اغوز یبغو توسط ترکان اوغوز در سال ۷۶۶ میلادی تأسیس شد و از لحاظ جغرافیایی در منطقهای بین سواحل دریای خزر و آرال واقع شده بود. قبایل اوغوز در سرزمین وسیعی شامل قزاقستان امروزی و منطقه دریای آرال، دره سیردریا، دامنه کوهستان قرهداغ، حاشیه رودخانه چو و کوهستان تین شان حکمرانی میکردند و پایتخت آن ینگیکند بود.
ادامه مطلب ...امپراتوری لیائو-قراختائیان
چین در تاریخ و ادبیات ایران ختن، مشک ختن و خوبرویان ختنی (به زبان اویغوری: خوتەن، به زبان چینی: 和田市، و امروز مرکز ولایت ختن در ترکستان شرقی-سین کیانگ است) و به روسی خیتان گفته می شود. محبوب ترین معنای «خیتان» در میان مورخان به معنای آهن یا شمشیر است. بعداً نام این کشور به "لیائو" تغییر یافت که به معنای "آهن" نیز هست، در عین حال "لیائو" نام رودخانه لیائو ، زادگاه خیتان ها است. خیتان ها از بازماندگان شیونْگنو (Xiongnu) هستند، کنفدراسیونی از صحراگردان ترک که در قرن سوم پیش از میلاد با چین میجنگیدند.
ادامه مطلب ...اسپاروخان (بلغارها)
بلغارهای ولگا مردمی ترک و نیمهکوچنشین بودند و به زبان ترکی بلغاری از شاخه اوغوری، صحبت میکردند. تاتارهای ولگا، کازاخ یا کازاک های حاشیه رود دُن و باشقیرها و مردم چوواش از بلغارهای ولگا سرچشمه گرفتهاند. بلغارها عناوین نظامی، سازماندهی و آداب و رسوم استپهای اوراسیا و همچنین شمنیسم و اعتقاد به خدای آسمان تانگرا را حفظ کردند.
بلغارها پیش از ورود خزرها در غرب اوراسیا، در اطراف محل تلاقی رودخانههای ولگا و کاما زندگی میکردند، اما توسط خزرها فتح شده و به خراجگزاران تبدیل شدند، و مجبور بودند مالیات سالانه به خاقان خزر بپردازند.
خاقانات خزر
خزرها از قبایل و نوادگان ترکهای آشینا بودند که به دنبال خاقان ایستمی (گوک ترک ها) به غرب مهاجرت کردند و با سابیرهای کوچنشین از اورال و هون ها در استپهای سبزدشت پونتیخزری درآمیختند. قبیله اصلی خزرها در قرن ششم به استپهای شمال و غرب دریای خزر رسیدند. ورود قبیله خزر بر بلغارها، یکی دیگر از گروههای قبیلهای ترک که در امتداد رودخانه کوبان زندگی میکردند، پیشی گرفت. این قبایل ترک در غرب دور از خاقانات ترک غربی به مرکزیت سویاب (اردوکند) در نزدیکی بیشکک امروزی مستقل بودند. بدون کنترل قوی خاقان بر استپهای غربی، درگیری بین خزرهای تازه وارد و عشایر از پیش موجود آغاز شد.
قرقیزهای ینی سئی
چینیها قرقیزهای باستان را گیانْگون یا شیونگنو (شیونْگنو (Xiongnu) کنفدراسیونی از صحراگردان ترک در قرن سوم پیش از میلاد) می نامیدند. قرقیزها بعد از قراقالپاقها نزدیکترین قومیت به قزاقها (قراقیزها) از نظر زبانی و فرهنگی و نژادی میباشند. قرقیزستان موطن قرقیزها و قرقیزی زبان آنان به شمار میرود. قرقیز ممکن است به صورت قیرخ- ایز (چهل ایل) و یا قرقی - ایز در زبان معیار باشد؛ در آنصورت به معنی سرزمین قرقیها خواهد بود.
ادامه مطلب ...خاقانات اویغور
در سال 744 میلادی اویغورها (یکی از عمدهترین قبایل تشکیل دهندهٔ اتحادیهٔ سیاسی گوک ترکها) با مساعدت امپراطوری تانگ ( امپراطوری تانگ نیز در 918 م سقوط کرد و خیتان سلسله لیائو را تأسیس کرد) بر سپاه خاقان گوک تورک غلبه کرده و با مشارکت 9 عشیره اویغور، اولین خاقان نشین اویغور را در اردو بالیق (مغولستان امروزی) تاسیس کردند.
امپراتوری گوک ترک ها
فدراسیون روران از اتحاد قبایل آشینا، شیونگنو و روران ایجاد شد و از قلمرو این فدراسیون امپراطوی بزرگ گوک ترک ها متولد شد. گوکترکها نخستین قبیله ترکزبان نبودند که تشکیل حکومت دادند اما نخستین قوم از آشینا بودند که به بنام ترک تشکیل حکومت دادند. بنظر میرسد واژه ترک پس از تشکیل اتحادیه گوکترکها از حالت اسم خاص قبیله فراتر رفت و در سدههای بعدی قبایل بیشتری چون اوغوزها و اویغورها را دربر گرفت.
ادامه مطلب ...هپتالیان شرقی (هون های سفید)
هِپتالیان یا ههیاطله هونهای شرق رود اورال را تشکیل میدادند و با نام هونهای سفید شناخته میشدند. در اواخر قرن چهارم و اوایل قرن پنجم میلادی، هپتالیها حوزهٔ تسلط خود را در شرق از یلدوز (Yelduz) علیا، واقع در شمالغربی قرهشهر در شمالغرب چین، و حوضهٔ ایلی (Ili) تا دریاچهٔ بالخاش (Balkhash) و حوضهٔ ایسیک کول(Issyk Kul) و شنزارهای چو (Chu) و تالاس (Talas) و حوضهٔ سیحون تا دریاچه آرال گسترش دادند.
ادامه مطلب ...آتیلا (هپتالیان غربی، هون های زرد)
هون ها نخستین گروه از اتحادیه قبایل چادرنشین و بیابانگرد ترک در ناحیه خویشاوندی اقوام اورال آلتایی و در استمرار روران ها هستند. که بیش از هزار سال نام خود را در نقشه آسیا و اروپا به عنوان عشایری جنگجو ثبت کردند.
در حدود 365 پیش از میلاد سرزمین های تاخت و تاز هون های شرقی (هون های سفید) از مرز شمال غربی چین تا رود اورال و در جنوب تا رود جیحون و تا مرز امپراطوری ایران استمرار می یافت. و قلمرو وسیع هون های غربی (هون های زرد) از شرق رود ولگا تا مرز امپراطوری روم گسترش داشت.
ادامه مطلب ...دین و آئین ترکان باستان
تنگری: ترکی باستان: اویغوری: تهڭری یا تانری نام خدای اقوام اورال آلتایی میباشد و ریشه آن را میتوان در منطقه جغرافیایی استپ اوراسیا یافت. تنگریباوری مذهب غالب قدیم ترکها، مغولها، مجارها و هونها بود. تنگری خدای ملی گوکتُرکها بود و خانهای گوکتُرک قدرت خود را بر اساس دستورهای تنگری بنا نمودند.
ادامه مطلب ...سرزمین اولیه، زبان و خط ترکان باستان
سرزمین آلتای:
قبایل ترکان پیش از اینکه در اتحاد و کنفدارسیون گوک ترک ها بنام ترک نامگذاری شوند، در ناحیه خویشاوندی و در قلمرو وسیعی از تنگه برینگ تا کوه های آلتایی و اورال پراکنده بودند.
گوک ترکها اولین قبیله ترکزبان نبودند که تشکیل حکومت می دادند اما اولین قومی بودند از قبیله آسئنا (به چینی آشینا) که با نام ترک تشکیل حکومت دادند.
مهاجرت اقوام سامی، زرد، آریایی
اقوام سامی:
در حدود هزاره سوم قبل از میلاد ابتدا بخشی از جمعیت سرزمین بکه (نخستین دهکده) به سمت مدیترانه مهاجرت می کنند. بخشی از آن در سواحل رود نیل در مصر، و هکسوس ها و فنیقی ها در انحنای شرقی دریای مدیترانه ساکن می شوند.
نبرد کوروش با ماساژت ها
مهاجمان تازه از راه رسیده اورال-آلتایی، سکاها و ماساگت ها بر اثر سرمای شدید، سرزمین های شرقی یخبندان و استپ های سیبری را به سمت جنوب برای یافتن چراگاه های مناطق گرمسیر و سرزمین های وسیع ترک می کنند
اقوام آلتایی از سمت سرزمین کوهستانی خشن و یخبندان ارتفاعات آلتای و دامنه های قله بلوخا در شرق آسیا، به سمت دشت های مجاور کوه های اورال و استپ های سیبری کشیده می شوند.
گروهی نیز به سمت ماوراء النهر و دشت های حاصل خیز سیحون و جیحون رفتند. آنها پس از گذشتن از کوه های تیانشان وارد سرزمین کاشغر شدند. از آنجا سراسر ترکستان شرقی و دره های کوچا و قره چای را درنوردیدند و با خاک چین همسایه شدند.
ادامه مطلب ...یادنامه آیت الله محمد امین رضوی سولدوزی
حاجی لک لک
دوران کودکیام در روستای باستانی حسنلو هرساله منتظر بازگشت لکلک از سفر حج سالانهاش بودم تا دوباره لانهای را که بر بالای بام خانه ما ساخته بود بازسازی کند و صدای شلیک قهقهه مستانه در کل حسنلو تا تپه باستانی بازمانده از تمدن ماننایی چهار هزار ساله بپیجد.
اما اهل روستا آنها را حاجی لکلک مینامیدند چون باور داشتند که آنها به هنگام کوچ، هر ساله راهی سفر مکه میشوند. از آزار دادن این مسافران مکه، سنگ پرتاب کردن و حتی نزدیک شدن به لانههایشان را گناهی بزرگ میدانستند.